Waar op de indeling links naar rechts zou een kabinetformatie tussen D66, VVd, GroenLinks PvdA en CDA uitkomen, na de laatdte verkiezingen in Nederland?
This fact-check may be outdated. Consider refreshing it to get the most current information.
Executive summary
Een kabinet bestaande uit D66, VVD, GroenLinks–PvdA en CDA zou volgens de beschikbare formatieverslagen en media‑analyses als een ‘middenkabinet’ of centrumkabinet worden gekarakteriseerd: het combineert partijen van centrumrechts en centrumlinks en zou op papier een ruime Kamermeerderheid opleveren (ongeveer 86 zetels) maar stuit op duidelijke politieke blokkades, vooral vanuit de VVD die samenwerking met GroenLinks–PvdA uitsluit [1] [2] [3].
1. De positie op het links–rechts continuum: een breed midden
De combinatie D66–VVD–GroenLinks–PvdA–CDA wordt in meerdere officiële en journalistieke stukken expliciet aangeduid als midden- of centrumkabinet en opgeteld zou die combinatie circa 86 van de 150 zetels behalen, wat politiek gezien een ruime meerderheid in het centrum van het spectrum markeert [3] [2] [4].
2. Waarom het ‘midden’ en niet simpelweg ‘links’ of ‘rechts’ is
De term midden volgt uit de samenstelling: VVD en CDA brengen centrumrechtse beleidslijnen, GroenLinks–PvdA levert het linkse duurzaamheid- en sociaal‑economische accent, terwijl D66 het liberalere en progressieve midden vertegenwoordigt — die smeltkroes plaatst een kabinet tussen links en rechts in plaats van duidelijk op één flank van het politieke spectrum [2] [4] [3].
3. Reële politieke blokkades die de plaatsing beïnvloeden
Hoewel de zeteltelling de middenpositie ondersteunt, is het politieke realisme complex: de VVD heeft herhaaldelijk uitgesproken geen kabinet te willen vormen met GroenLinks–PvdA, waardoor een praktisch kabinet met precies die vier partijen onhaalbaar wordt geacht zolang die blokkade blijft bestaan; informateur Buma adviseerde D66, CDA en VVD wel om verder te praten en ook GroenLinks–PvdA te betrekken, maar benoemt beide scenario’s — meerderheids- en minderheidskabinetten — als mogelijkheden [5] [6] [4].
4. Programmatische spanning: consensus versus afstand
Formatie‑documenten en analyses wijzen erop dat zulke brede middenpacten veel compromis vergen omdat er programatische afstand bestaat (bijvoorbeeld op klimaat, migratie en economische ingrepen), maar ook dat partijen soms deelnemen aan gezamenlijke CPB‑doorrekeningen en ‘Charted Choices’ hebben laten uitvoeren om beleidssynthese mogelijk te maken; die exercities tonen dat er technische wegen bestaan om beleidskeuzes te verzoenen, maar ze schrappen niet de politieke gevoeligheden die coalitievorming bemoeilijken [7] [8] [4].
5. Drie plausibele uitkomsten die de ideologische plek bepalen
Als D66, VVD, GroenLinks–PvdA en CDA echt samen zouden regeren, zou dat kabinet institutioneel als centrumkabinet worden gezien en op beleidsniveau proberen middenvarianten te zoeken tussen linkse verduurzaming en rechtse reikwijdte‑beperkingen; als de VVD haar uitsluiting handhaaft volgt een alternatief: een minderheidskabinet van D66–CDA–VVD dat buitenparlementaire steun zoekt (waardoor het effectiever centrumrechts kan uitvallen), of juist een meerderheidsconstructie met extra partijen (en dan schuift de ideologische balans afhankelijk van welke partners instappen) — al die scenario’s zijn expliciet in de documenten en analyses genoemd [4] [9] [6].
6. Conclusie: op de indeling links–rechts komt het neer op ‘breed midden’ maar met politieke onzekerheid
Samengevat: ideologisch zou een kabinet met D66, VVD, GroenLinks–PvdA en CDA op de traditionele links–rechtsas op het brede midden terechtkomen — genoeg centristische spreiding om zowel sociaal‑progressieve als liberaal‑conservatieve elementen te bevatten — maar de realiteit van partijblokkades en programmatische afstand betekent dat die theoretische plaatsing politiek fragiel is en alleen bij daadwerkelijke bereidheid tot compromis stevig verankerd kan worden [2] [5] [3].